Hitzaldi batetik atereak
Duela egun batzuk aita San Telmo Museoak antolatu zuen hitzaldi batean izan zen, eta ateratzean zera esan zidan: “ikusi hitzaldi hau Xabier, interesgarria da eta”. Hitzaldi hori Eduardo Gudynas izeneko irakasle eta ikertzaile —CLAESeko (Gizarte Ekologiaren Zentro Latinoamerikarra) zuzendaria izan zen ere— uruguaitar batena zen: “Datorkigun mundua: Polikrisia eta Trumpismoa” zuen izena hitzaldiak. Gaur hitzaldi honek eman zuenaren hausnarketa egin nahi nuke, datorkiguna irudikatzeko saiakera bat eginez.
Ameriketako Estatu Batuetan eta mundu mailan gertatzen ari diren aldaketa sakonak kontuan hartuta, polikrisiaren kontzeptuaz dihardu Gudynasek: “Polikrisia ez da krisi desberdinen batura soilik, elkarren artean lotuta dauden krisi-multzoa baizik —krisi ekonomikoa, soziala, ekologikoa eta epistemologikoa”— eta hauek ulertzeko modu berriak behar ditugula gaineratu zuen, ohiko ikuspegi zientifiko eta politikoak ez baitira nahikoak haiei aurre egiteko. Polikrisia ulertzeko ezin da krisi bakoitza bere baitan hartu, baizik eta elkarren arteko lotura eta eragina aztertu behar da, gure buruetan mapa sistemiko bat osatuz. Esaterako, klima-aldaketa ezin da soilik karbono isurketekin argudiatu, sistema ekonomiko eta sozialekin ere lotura zuzena baitu, eta faktore askok hartzen dute parte krisian. Honenbestez, ikuspegi akademiko tradizionalak —gizarte-zientziak eta zientzia naturalak—banatzea ez dira erabilgarriak polikrisia aztertzeko eta pentsamendu sistemikoekin lan egiten hasi behar dugu, halabeharrez.
Hitzaldian aurrera, Trumpismoaren analisi sakona egin zuen Gudynasek. Pentsamendu sistemiko hau oinarri hartuta, “Trump ezin dugu lider isolatu bezala ulertu, masa-mugimendu baten adierazpen ba bezala baizik” eta “hedabide gehienek Trumpi buruzko azalpen sinpleak ematen dituztela azpimarratu zuen: lider eroa, ultraeskuindarra edo estatuaren suntsitzailea”-ren irudia. Baina, haren ustez, hori okerreko interpretazioa da. Trumpismoak ez du estatua deuseztatu nahi, beste estatu bat sortu baizik, bere boterea finkatzeko egituratu den sistema bat osatuz. Hain ezaguna bihurtzen ari den DOGE proiektua egungo estatua ahuldu, eta estatu berri horri bide emateko sortua izan dela interpreta genezake. Helburua ez da estatuaren desegitea, baizik eta hura beren interesetara moldatzea. Horretarako, Trumpen administrazioak —DOGE proiektuak zuzenduta— hainbat neurri hartu ditu bere boterea sendotzeko, eta horien artean garrantzitsuenak dira: ikuskaritza-sistemak deuseztatzea, agentzia federalak ahultzea eta hedabideen kontrola indartzea. Horrez gain, FBI, Zerga Agentzia eta Justizia Departamentuko zuzendarien aldaketak ere egin ditu, gobernuaren egitura juridikoa eta ekonomikoa Trumpismoaren mesedetan jartzeko..
Trump administrazioaren komunikazio estrategia ere sistema berri honen ezartzearen adibide garbia da. Gudynasek nabarmentzen zuen informazio faltsua eta manipulazioa erabiltzen direla Trumpismoaren jarraitzaileak mobilizatzeko, hedabide tradizionalak ahultzen diren bitartean, Trumpismoak sare sozialak eta komunikazio-kanal propioak erabiltzen dituela bere mezua zabaldu eta oposizio politikoa desegiteko. Eta nik honi gaineratzen diot, Elon Musk-ek Twitter erosi izana, ez al zen debate eta iritzi publikoa dominatzeko beste pausu bat izan? Ez al zen guztia hau gerta zedin eta hemendik aurrera mezua kontrolatzeko beharrezko tresna?
Gudynasek estatu modernoaren bilakaerari buruzko hausnarketa egin zuen, eta baieztatu Trumpismoa ez dela fenomeno isolatu bat, mundu mailako joera baten parte baizik. Brasilen Bolsonarorekin edo Argentinan Mileiren gobernuarekin ikusi dugun bezala, eskuin muturreko mugimenduak sortzen ari direla, eta pausu berdinak ematen ari direla: estatuaren funtzio demokratikoak ahuldu —gogora dezagun Mileiren motozerra—, komunikazioaren eta propaganda-sistemaren bidez gizartea kontrolatzea —oraingo X sare soziala kasu— eta elite ekonomiko eta politiko jakin batzuek boterea —Meta, Google, X, Space X, Tesla, etab luze bat— eskuratzea.
Artikulua Alemaniako hauteskundeen aurretik idatzia dago, eta ikusi beharko ditugu emaitzak, baina erresistentzia propioa sortzera behartuta gaude eta orain arte izan ditugun aliatuak ondo aukeratuz, sistema berri baterantz egin.